• |
ide | kryesore

Opinion/ Si duhet të funksionojë një plan Marshall për Ukrainën?

-Instant, Arkiva, F1, Planet

Perëndimi duhet të ndihmojë në rindërtimin pas pushtimit rus, dhe mund të nxjerrë mësime nga vitet 1940. 


Të flasësh për një plan Marshall për Ukrainën është një sport popullor në ditët e sotme. Loja fillon duke hedhur një shifër për koston e rindërtimit të Ukrainës nga shkatërrimet e pushtimit rus – 250 miliardë dollarë ose 500 miliardë dollarë ose 1 trilion dollarë, në varësi të supozimeve se sa është shkatërruar, kostoja e kujdesit për refugjatët dhe kështu me radhë. Kostoja e përgjithshme e planit Marshall të pasluftës krahasohet më pas me GDP-në (Prodhimin e Brendshëm Bruto) e SHBA-së në vitin 1948, kur filloi programi. Kjo zakonisht çon në përfundimin se kostoja e rindërtimit ukrainas në raport me madhësinë e vendeve donatore do të jetë njësoj si plani Marshall.


Këto lloj krahasimesh nuk janë, në fakt, përdorimi më i mirë i historisë së planit Marshall. Është e pamundur të vendosësh një numër mbi koston e rindërtimit për sa kohë që mbetet pasiguria për kohëzgjatjen e luftës dhe sa territor do të kontrollohet nga qeveria legjitime e Ukrainës. Vetëm për shkak se SHBA ishte e përgatitur t’i siguronte Europës së pasluftës gati 5% të GDP-së së saj të vitit 1948, e shpërndarë në katër vjet, nuk na tregon asgjë nëse ky është niveli i duhur i mbështetjes për Ukrainën.

Aspekte të tjera të kësaj historie janë më të rëndësishme për situatën e Ukrainës. Dihet se disbursimet e planit Marshall filluan edhe kur kishte ende disa luftime në Europë. Megjithëse lufta civile greke vazhdoi gjatë verës së vitit 1949, Greqia mori ndihmën e Marshallit në 1948. Në fakt, Greqia mori 300 milion dollarë në 1947 nën kujdesin e Misionit Amerikan për Ndihmën në Greqi, struktura e të cilit siguroi modelin për planin Marshall.

Në mënyrë të ngjashme, ndihma për Ukrainën mund të fillojë tani, megjithëse duhet të përdoret me maturi. Riparimi i urave që thjesht mund të shkatërrohen përsëri nga Rusia nuk do të shërbente për asnjë qëllim.

Është gjithashtu e rëndësishme të kujtojmë se fondet e planit Marshall ishin më shumë se 90% grante dhe vetëm 10% kredi. Sot ka thirrje që fuqitë perëndimore të garantojnë bono të reja të qeverisë ukrainase. Kjo do të sillte kostot e huamarrjes së qeverisë në shifra njëshifrore dhe do të siguronte fonde për rindërtim, përkthen lapsi.al. Por ajo do ta linte Ukrainën edhe më të zhytur në borxhe, kur ajo tashmë përballet me sfidën e ristrukturimit të borxhit të saj të trashëguar. Garancitë për huamarrje shtesë ukrainase do të ishin thjesht një mënyrë për qeveritë perëndimore për të paguar ndihmën për rindërtim.

Për më tepër, SHBA krijoi një agjenci të pavarur për të administruar planin Marshall. E çliruar nga burokracitë e Departamentit të Shtetit dhe të Thesarit të SHBA-së, Administrata e Bashkëpunimit Ekonomik (ECA) mundi të rritet shpejt. Ajo ishte në gjendje të shfrytëzonte ekspertizën e sektorit privat, duke filluar nga kreu i saj, Paul Hoffman, presidenti i Studebaker. Ai shmangu ngatërresat me OKB-në, ku anëtarësimi i Bashkimit Sovjetik do të kishte shkaktuar probleme.

Ndihma për Ukrainën duhet të administrohet në mënyrë të ngjashme nga një agjenci autonome që i përgjigjet qeverive donatore. Ndërsa mund të konsultohet dhe, në mënyrë ideale, të koordinohet me Fondin Monetar Ndërkombëtar dhe Bankën Botërore, ajo duhet të ruajë pavarësinë e saj, duke pasur parasysh anëtarësimin rus në të dyja organizatat.

Arkitektët e planit Marshall pranuan nevojën për pronësi nga ana e përfituesve të ndihmës, ndërsa vazhduan në bazë të “besimit, por verifikimit”. Qeveritë evropiane paraqitën plane të detajuara për shpenzimin e fondeve të SHBA-së. Këto ishin bazat për negociata të mundimshme me ECA-n përpara se të jepeshin paratë. Në vende si Greqia, ku kishte shqetësime për korrupsionin, ECA kishte qindra agjentë të përfshirë në ministritë përkatëse. Reformat administrative ishin një fokus dhe parakusht për ndihmën e planit Marshall.

Ukrainasit do të jenë të ndjeshëm ndaj ndërhyrjeve të huaja në rindërtimin e tyre. Por mbikëqyrja e huaj është çmimi i ndihmës së huaj, veçanërisht në shkallën që do të kërkojë Ukraina. Qeveria në Kiev mund të garantojë siguri duke rritur transparencën e shpenzimeve të saj, për shembull duke zgjeruar portalin e saj të prokurimeve publike në internet.

Plani Marshall i dha përparësi rindërtimit të kapaciteteve të eksportit. Ai njohu efektet gjallëruese të konkurrencës ndërkombëtare dhe përfitimet politike të integrimit evropian. Ukraina pothuajse me siguri përballet me një rrugë të gjatë drejt nirvanës së anëtarësimit në BE. Por udhëtimi mund të përshpejtohet nëse ndihma perëndimore është e strukturuar për të harmonizuar institucionet dhe politikat e Ukrainës me ato të BE-së.

Në fund, plani Marshall i lejoi Evropës të kapërcejë një brez teknologjikisht. Evropa ishte me dekada prapa SHBA-së në adoptimin e metodave të prodhimit të “xhiros së shpejtë” mbi të cilat u bazua epoka e artë e rritjes ekonomike të pasluftës. Në vend që thjesht të rindërtohej industria evropiane përgjatë linjave të paraluftës, u bë një përpjekje për të transferuar teknologjinë më të fundit të prodhimit amerikan. Zyrtarët evropianë, menaxherët e uzinës dhe sindikalistët udhëtuan në SHBA si pjesë e misioneve të produktivitetit të financuara nga plani Marshall për të mësuar rreth këtyre teknikave dhe u kthyen me njohuri të reja, duke sjellë përfitime të prekshme për rritjen e produktivitetit.

Ukraina tani ka në mënyrë të ngjashme një mundësi për të kapërcyer një brez teknologjish, të gjelbërojë sistemin e saj energjetik, të modernizojë infrastrukturën e saj të transportit dhe komunikimit dhe të përditësojë planifikimin urban. Këto janë detyrat para së gjithash për ukrainasit. Por perëndimi mund dhe duhet të ndihmojë.

Nga Barry Eichengreen për The Guardian, përshtati në shqip ©LAPSI.AL 


Lini një Përgjigje

Adresa juaj email s’do të bëhet publike.